• Dil ve Konuşma Bozuklukları Hakkındaki Sorular
• Artikülasyon Bozuklukları Hakkındaki Sorular
• Kekemelik Hakkındaki Sorular
• Ses Bozuklukları Hakkındaki Sorular
• Afazi Hakkındaki Sorular

 

 

 

 

 

 

 

 

Dil nedir ?

Dil, insanlar arasında iletişimi sağlayan oldukça gelişmiş bir araçtır. Düşüncelerimizi, isteklerimizi ve gereksinimlerimizi iletebilmek için öğrendiğimiz koddur. Okumak, yazmak, konuşmak ve jestler dilin biçimleridir. Dil sözlü, yazılı ya da jestlere bağlı olabilir.

Dil kodunu ne oluşturur?

Dil bir dizi kurallardan oluşur. Bunlar : Sınırlı sayıda ses birimleri, heceler ya da vücut hareketlerinden sonsuz sayıda sözcük ya da işaret yaratmak, kök sözcüklerin anlamlarını geliştirmek (kız+lar=kızlar gibi), sözcükleri bir araya getirerek cümleler ve daha uzun metinler oluşturmak (dilin grameri), sözcüklere anlam yüklemek, sohbet etmek, öykü anlatmak ve farklı amaç ve durumlarda farklı dinleyici gereksinimlerine göre dilin farklı biçimlerini kullanmak, dilin bileşenlerini oluşturur.

Konuşma nedir?

Konuşma, sözel dilin seslerle ifade biçimidir. Konuşma beyinden başlayan ve ses aracılığı ile ifade edilen karmaşık motor bir işlevdir. Konuşma seslerinin oluşturulması, bunların heceler ve sözcükler, nihayet cümleler halinde ifadesi birçok organın katılımını içerir.

Konuşma ve dil arasında ne fark vardır?

Dil ve konuşma terimlerini birbirinden farklı kavramlardır. Sözel iletişim dil ve konuşma gelişimini içeren kompleks bir gelişim alanıdır. Dil, düşüncelerimizi sembolik olarak kodladığımız ve iletişim kurmak için kullandığımız toplumsal bir süreçtir. Konuşma ise sözel dildeki sesleri çıkarmak için gerekli olan motor işlemlerdir. Dil ve konuşma sorunlarında uygulanacak tedavi yaklaşımları da farklıdır. Bu nedenle bunları birbirinden ayırt etmek önemlidir.

Dil bozukluğu nedir?

Dil bozukluğu, dilin biçim, içerik, kullanıma ilişkin kuralların edinilmesi ve kullanılmasında sorunların görülmesidir. Bu durumda dili anlama ve/veya ifadeye yönelik sembolik işlevler bozulur.

Dil, alıcı dil ve ifade edici dil olmak üzere ikiye ayrılır. Bu nedenle dil bozuklukları alıcı ve ifade edici dil bozuklukları şeklinde görülür. Alıcı dil bozukluğu dilin biçim, içerik ve kullanım boyutlarını anlamada güçlük olarak tanımlanırken ifade edici dil bozukluğu da bu boyutların kullanımında görülen sorunlarla karakterizedir.

Konuşma bozuklukları nelerdir?

Konuşma bozuklukları konuşmayı sağlayan motor işlevlerde bir problemim varlığına bağlı olarak ortaya çıkar. Bunlar: telaffuz, akıcılık, vurgu, tonlama, ritim, hız ile ilgili sorunlarıdır.

Çocuklar dil kurallarını nasıl öğrenirler?

Çocuklar dili ve konuşmayı, çevrelerinde konuşulan dili dinleyerek ve işittiklerini uygulayarak öğrenirler. Bu yol, dil kodunun kurallarını  edinmelerini sağlar.  Dil bir defada öğrenilmez, zaman içinde yerleşir, edinilir.

Aileler, çocuklarına konuşmayı öğrenmeleri için nasıl yardım edebilir?
Çocukla konuşarak, kitap okuyarak. Çocuktan konuşmasını isteyerek değil, çocuğu konuşmaya teşvik ederek ve konuşmayı eğlence haline getirerek.

Çocuk dili ve konuşması hangi yaşlarda nasıldır?

Farklı yaşlarda farklı davranışlar beklenir. Örneğin, 1 yaşında çocuk bir-iki kelime kullanmalı, basit istekleri takip edebilmeli (“buraya gel” gibi ), basit soruları anlayabilmelidir (“ayakkabıların nerede?”gibi). 2-3 yaşlarında, iki ya da üç kelimelik cümleleri konuşurken veya bir şeyler sorarken dilini kullanmalı ve iki isteği aynı anda yerine getirebilmelidir (“topunu getir ve masanın üstüne koy” gibi). Ayrıca çocuğun konuşması hem aileye hem de onu tanımayanlara anlaşılır olmalıdır. Her çocuğun kendine özgü gelişimi vardır.

Çocuğumun konuşma sorunu hakkında ne zaman profesyonel bir yardım almalıyım?

Kaygı duymaya başladığınız zaman. Gecikmeyin. Hiçbir çocuk yardım almak için küçük değildir. Eğer bir sorun varsa, erken müdahale önemlidir. Eğer sorun yoksa, içiniz rahat eder.

İşitme sorunları dil ve konuşmayı etkiler mi?

Evet. Özellikle yaşamın ilk yılı dil ve konuşma öğrenilmesi için önemlidir. Hafif işitme kayıpları bile çevrelerindeki dil ve konuşma girdilerini kaçırmalarına sebep olabilir ve önemli gelişimsel gecikmelerle sonuçlanabilir. Bilhassa, kulak enfeksiyonu, sık üşütme ve diğer üst solunum yolu enfeksiyonu ya da alerji durumları sık tekrarlanıyorsa, aileler, çocuklarını düzenli olarak odyolog’a götürerek işitme muayenesi yaptırmalıdır.

Dil özrüne sebep olan fiziksel nedenler var mıdır?

Vardır, ancak dil özrü, herhangi  bilinen bir fiziksel neden olmaksızın da gözlenir.

Diğer nedenler nelerdir?

Bazen çocuklar dilin kurallarını öğrenebilmek  için yeterli dil girdisine maruz kalmayabilirler. Çocuk konuşmaya ihtiyaç duymayabilir çünkü aileler konuşmadan ziyade,  çocuğun işaretlerine ve jestlerine hemen karşılık verirler. Ayrıca birçok dil özrünün tanımlanabilen bir nedeni yoktur.

Dil özürü için ne yapılabilir?

Çocuk gelişiminde deneyimli bir dil ve konuşma terapisti çocuğun dil gelişimini değerlendirebilir, bireysel veya grup terapi planı yapabilir.
Yetişkinlerde görülen bazı dil ve konuşma problemleri nelerdir?
Yetişkinlerde rastlanan dil ve konuşma problemleri çocuklukta başlayıp devam eden problemler olabileceği gibi, kafa travması veya beyin kanaması gibi sebeplerden dolayı sonradan edinilmiş bozukluklar da olabilir. Ayrıca çocuklukta gerektiği şekilde tedavi edilmeyen bazı iletişim problemleri ileriki yaşlarda da devam edebilir. Beyin kanamasından sonra kişinin konuşma veya anlama yeteneğini kaybetmesi, trafik kazası veya düşme sonrası gelişen kafa travmalarına bağlı kognitif iletişim bozuklukları, nörolojik sebeplere bağlı gelişen yutma bozuklukları, yine nörolojik sebeplere bağlı telaffuz problemleri, ses hastalıkları veya kekemelik yetişkinlikte rastlanan konuşma ve lisan problemlerinin başında gelir. Özellikle nörolojik sebeplerden dolayı sonradan edinilen di ve konuşma problemlerinde uzman bil ve konuşma terapistinin mümkün olduğu kadar erken devreye girmesi terapi süreci ve terapinin verimliliği açısından son derece önemlidir.

Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION)

Artikülasyon Bozuklukları Hakkındaki Sorular

Artikülasyon (Sesletim) nedir?

Artikülasyon, havanın ses tellerinden geçip dil, çene, dişler, dil ve damakta biçimlenip ses, hece ve kelimeler halinde işlenmesidir.

Artikülasyon sorunu nedir?

Artikülasyon sorunu olan kişi, sesleri, heceleri ya da kelimeleri yanlış üretir; dinleyenler ne söylendiğini anlayamaz ya da kelimenin anlamından çok ne söylendiğini anlamak için daha fazla dikkat harcarlar.

Artikülasyon sorunu bebek konuşması gibi midir?

Küçük çocuklar sesleri, heceleri, sözcükleri yanlış kullandıkları zaman konuşmaları “bebek konuşması” gibi algılanabilir.  Ancak ciddi Artikülasyon sorunu olan büyük çocukların ve yetişkinlerin konuşmaları bebek konuşmasından oldukça farklıdır.

Bazı Artikülasyon hataları nelerdir?

Artikülasyon hatalarının çoğunluğu şu üç kategoriden birine girer:                                                                                                           
-Ses veya hece atma (“havuç” yerine “avuç”)
-Yerine ses kullanma (“köpek” yerine “töpek”)
-Sesi bozarak kullanma

Artikülasyon sorunlarının sebebi nedir?

Artikülasyon sorunları serebral palsi, yarık dudak-damak, işitme kaybı ya da ağızla ilgili diğer sorunlar (diş sorunları) gibi  fiziksel nedenler sonucu gözlenir. Bununla birlikte birçok artikülasyon sorunu herhangi bir belirgin fiziksel özür olmadan ortaya çıkar. İşlevsel artikülasyon sorunları, konuşma seslerinin yanlış öğrenilmesi sonucu gerçekleşebilir.

Aksan bir Artikülasyon sorunu mudur?

Bazı kişiler için olabilir. Ülke içinde birçok aksan vardır. Kişinin günlük hayatındaki amaçlarını etkiliyorsa sorun olabilir.

Bebeklik dönemindeki kulak ile ilgili sorunlar daha sonra ses gelişimini etkiler mi?

Çocuklar konuşma seslerini çevrelerindeki konuşmaları dinleyerek öğrenirler. Bu öğrenme, hayatın çok erken döneminde başlar. Eğer, bu önemli dönemde, çocukların kulakla ilgili sorunları sık oluyorsa, bazı konuşma seslerini öğrenmede başarısız olabilirler.

Çocuk, işlevsel Artikülasyon sorunu yaşar mı?

Çocuğun konuşması büyüdükçe daha anlaşılır hale gelir, ancak kimi çocuklara anlaşılır artikülasyona sahip olabilmeleri için yardım edilmesi gerekir.

Bütün sesler aynı anda mı öğrenilir?

Hayır. Sesler, art arda gelen bir sırayla öğrenilirler. Bazı sesler, örneğin /p/, /m/, /b/ üç yaş civarında öğrenilirken,  diğer sesler, örneğin /s/, /r/, /l/ sıklıkla okul çağına kadar tam anlamıyla tamamlanamazlar.

Çocuk, hangi yaşa kadar bütün sesleri doğru olarak üretir?

Bütün sesler 8-9  yaşına kadar doğru olarak üretilmelidir. Birçok çocuk daha erken üretir.

Çocuğa sesleri doğru üretmesi için nasıl yardımcı olabilirim?

İyi model olarak. Konuşmasını bölmeyin ya da sürekli düzeltmeyin. Arkadaş ve akrabalar da dahil olmak üzere kimsenin çocukla alay etmesine izin vermeyin. Bunun yerine iyi bir model olun. Yanlış sesletilen kelimeyi doğru şekliyle ifade edin. Eğer çocuk, “Sayı güneş” derse “Evet, sarı güneş, büyük sarı güneş bizi ısıtıyor” gibi tekrarlayarak düzeltin.

Yetişkinlerdeki Artikülasyon sorunlarına yardım edilebilir mi?

Birçok artikülasyon sorunlarına kişinin yaşına bakmaksızın yardım edilebilir. Fakat sorun sürdükçe, uzadıkça yanlış sesi değiştirmek zorlaşır. Bazı sorunlara yardım süreci (artikülasyonda kullanılan kasları uyaran sinirlerdeki sorunlar gibi), işlevsel artikülasyon sorunlarına yardım süresinden daha uzundur.  İşitme kaybı, ağız yapıları (dişler), ne sıklıkla yardım aldığı, zekası ve işbirliği düzeyi gibi çeşitli etkenler de bu süreci etkiler.

Artikülasyon sorunlarını düzeltmek önemli midir?

Sosyal, duygusal, akademik ve/ya da iş hayatını etkileyecek duruma gelmişse bu sorunun çözümü daha önemli hale gelir. Konuşmamız bizim bir parçamızdır. Yaşam kalitemiz, konuşmamızın yeterliliğinden etkilenir. Dolayısıyla artikülasyon sorunları acilen ele alınmalıdır.

Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION)

Kekemelik Hakkındaki Sorular

Kekemelik Nedir?

Kekemelik, konuşma sırasında anormal duraklar yaparak, sesleri ve heceleri uzatarak ya da tekrarlayarak konuşma akıcılığının bozulması durumudur.

Kekemeliğin nedenleri nedir?

Kekemeliğin nedenlerine ilişkin henüz bir bilgimiz yoktur. Farklı bireylerde farklı nedenleri olabilir ya da birkaç etken bir araya geldiğinde de ortaya çıkabilir. Kekemeliğin nedenleri ile kekemeliğin sürmesi ya da kötüleşmesinin nedenleri farklı olabilir.

Kekemelik duygusal ya da psikolojik sorunlardan mı kaynaklanmaktadır?

Kekeleyen  çocukların kekelemeyen çocuklara göre daha fazla psikolojik sorunu yoktur. Genelde kekemeliğin duygusal travmaya bağlı olarak ortaya çıktığına inanmak için bir neden yoktur.

Kekemelik hangi yaşta ortaya çıkar?

Kekemelik çok erken yaşlarda başlar (2- 5 yaş). Bazen ilk kez okul çağında, daha nadir olarak da yetişkinlikte ortaya çıkmaktadır.

Galiba çocuğum kekelemeye başladı. Beklemeli miyim yoksa yardım mı almalıyım?

Çocuğunuzun değerlendirilmesi için bir uzmana başvurmalısınız. Bazı çocuklar pürüzlü konuşmalarının üstesinden gelebilirler, bazı çocuklar ise bunu gerçekleştiremezler. Kekemelik sorununa, gelişiminin erken aşamalarında müdahale edilirse önlenme olasılığı artar.

Kekemelik geliştiğinde tedavi edilebilir mi?

Evet. Hem çocukların hem de yetişkinlerin tedavisine yönelik bir çok başarılı yaklaşım vardır. Bir tedavi yaklaşımının diğerinden üstün olduğuna yönelik bilimsel veri yoktur.

Kekemelik iyileştirilebilir mi?

Kekemelik için iyileştirme terimini kullanmaktan kaçınmak en iyisidir. Kekemelik bir hastalık değildir. Amaç iletişimde başarılı olmak ve akıcılığı arttırmak olmalıdır. Kekemelik kontrol altına alınabilen bir problemdir.

Çocuğumun kekelediğini duyduğumda ne yapmalıyım?

Çocuklar genelde kekelediklerinin farkında değildir. Dikkatlerini kekelemelerine çekmeyin, “dur ve tekrar dene”, “konuşmadan önce düşün”, “daha yavaş konuş” gibi uyarılarda bulunmayın. Çocuğun söylediğini dikkatle ve sabırla dinleyin ve çocuğun nasıl söylediğine odaklanmayın.

Bu sorun için kim yardımcı olabilir?

Çocuklarda ve yetişkinlerde kekemelik sorunu ile ilgili deneyimi olan bir dil ve konuşma terapistinden yardım alabilirsiniz.

Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION

Ses Bozuklukları Hakkındaki Sorular

“Normal ses” nedir ?

Normal ses perde (tiz-pes), şiddet (yüksek-alçak) ve kalite (kısık, çatlak, boğuk) açısından kişiye ve iletişimine uygun sestir.  Kişi tiz ya da pes bir sesle, sürekli bağırarak ya da yavaş konuşuyor olabilir, ses kalitesinde bir farklılık (genizsi, boğuk, nefesli bir ses) olabilir ya da yaşı ve cinsiyetine uygun olmayan bir tonda konuşuyor olabilir.

“Ses bozukluğu” nedir ?

Sesin tizlik, yükseklik, esneklik ve kalitesinde aynı yaş, cinsiyet ve kültür grubundaki bireylere göre alışılmıştan farklılık görülüyorsa bir ses bozukluğundan söz edilebilir. Halk arasında ise sesin normalden az veya hiç çıkmaması şeklinde bilinir. Sesteki çatallanma, kalınlaşma, iniş çıkışlar, boğuk ses ve diğer tüm farklılıklar ses kısıklığı olarak değerlendirilir. Ses çıkarmamızı sağlayan organlarda oluşan bir problem seste bozulmaya yol açar. Sıklıkla sesin gerçek kaynağı olan ses telleri üzerinde oluşan en küçük problem ses tellerinin titreşimini bozmakta ve seste bozulmaya yol açmaktadır.

Ses bozukluğuna yol açan etmenler nelerdir?

Ses bozukluğunun nedenleri çok çeşitlidir. Aşırı ve zorlamalı ses kullanımı, ses telleri üzerinde oluşan organik kitleler, yapısal kusurlar gibi çeşitli etmenler önemli/ önemsiz ses bozukluklarına neden olabilirler. Çok yüksek sesle konuşarak ya da çok yüksek/alçak perdeden konuşarak sesini yanlış kullananlarda, nefes alış-verişi düzensiz olanlarda, sigara içenlerde ve diğer bazı nörolojik bozuklukları olanlarda ses bozuklukları görülebilir.

Ses bozukluğuyla ilgili ne zaman profesyonel yardım alınmalıdır?

Seste -herhangi bir soğuk algınlığı ya da alerjiye bağlı olmaksızın- kalınlaşma, çatallaşma ve konuşurken bir rahatsızlık hissi varsa ve bu rahatsızlık on günden fazla bir zamandır devam ediyorsa bir K.B.B uzmanına görünülmelidir. Sesinizde tıbbi açıdan bir sorun yoksa ve sorununuz sesin yanliş kullanımına bağlıysa doktor sizi dil ve konuşma bozuklukları uzmanına yönlendirecektir.

Ses terapisi nedir ?

Sesin etkili, verimli ve ekonomik kullanımını hedefleyen ve bozulan ses kalitesini düzeltmeyi amaçlayan davranış değiştirme yöntemleridir.

Ses terapisini kimler yapar?

Ses terapisi konusunda uzmanlaşmış dil ve konuşma bozuklukları uzmanları, dil ve konuşma terapistleri ve foniatristler yapar.

Ses bozuklukları nasıl giderilir ?

Sorunların büyük bir kısmı dil ve konuşma terapisti tarafından giderilir. Bazı sorunlar ise tıbbi ya da cerrahi sağaltımla birlikte dil ve konuşma terapistinin çalışması sonucu tedavi edilir. Sesin yanlış kullanımı sonucunda cerrahi müdahale gerektirecek bir sorun oluşmuşsa, bu sorunun yeniden oluşmaması için dil ve konuşma terapisine gereksinim vardır.

 

Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION )

Afazi Hakkındaki Sorular

Yetişkin afazisi nedir?

Kişinin, düşüncelerini ifade etmede ve söyleneni ya da yazılanı anlamada zorluk çekme durumudur. Afazi, beyin hasarı ile ortaya çıkar; sıklıkla felçli hastalarda ya da kafa yaralanmalarında gözlenir.

Afazi ile ilişkili bazı dil sorunları nelerdir?

Afazisi olan kişiler, onlara söylenileni anlamada ve kendi düşüncelerini ifade etmede güçlük çekerler. Ayrıca okuma, yazma, jest ve sayıları kullanma yeteneklerinde azalma gözlenir. Konuşmaları, nesne ya da eylemler, kısa söz öbekleri ya da basit kelimelerle kısıtlı olabilir. Sıklıkla, konuşmada telgrafta olduğu gibi tekli sözcüklerle oluşmuş cümleler kurulur. Kelime sırası doğru olmayabilir, bu yüzden anlatılanı anlamak güçtür. Bazen sesler ve kelimeler değişir, örneğin hasta “ masa” yerine “sandalye” ya da “diş” yerine “fiş” söyleyebilir. Hatta, “diş” yerine anlamsız “difç” sözcüğü üretebilir. Afazinin en bilinen özelliği isimlendirme güçlüğüdür. Örneğin, afazili bir kişi diş fırçasıyla ne yapılacağını bilebilir, ama ona ne dendiğini unutabilir.

Neden afazili kişilerin sorulan sorulara yanıt vermesi uzun sürer?

Afazili kişilerin onlara ne söylenildiğini anlaması için ekstra zamana ihtiyaçları vardır. Kelimeleri işitirler, ancak kelimenin anlamını birdenbire hatırlamayabilirler.  Afazili kişileri dinleyene, yabancı bir dilde konuşuluyormuş gibi gelebilir. Ayrıca, hastaların kullanmak istedikleri kelimeleri düşünüp bulmaya ihtiyaçları vardır.

Afazili kişiler, kullanmak istedikleri kelimeyi düşündüklerinde hemen hatırlarlar mı?

Sıklıkla kelimeyi söyler söylemez unuturlar ve ihtiyaçları olduğunda tekrar hatırlamak zorunda kalırlar. Örneğin çocuklarının isimlerini bile hatırlamada zorluk çekerler. Belki birçok defa söylemişlerdir ama birkaç dakika sonra yeniden söyleyemeyebilirler.

Kalıplaşmış sözcüklerin kullanımı afazili kişilerde tipik midir?

Evet, çoğu zaman küfürler, sayılar, haftanın günleri, “evet/ yok”, “iyiyim”, “sağol” gibi sık kullanılan otomatik yanıtları hatırda tutarlar. Afazik hastaları küfrettikleri için eleştirmeyin. Çoğunlukla uygun olmayan bir şeyler söylediklerinin farkında değillerdir.

Felç ya da kafa yaralanmaları başka ne tür sorunlara sebep olabilir?

Bazı kişiler kelimeleri tam olarak sesletmede sorun yaşayabilir. Heceleri birbirine karıştırarak kötü telafuz ederler. Daha önceki durumlarına göre fazla duygusal olabilirler. Örneğin, daha kolay utanabilirler ve ölçüsüz ağlayıp gülebilirler. Kafası karışmış ve unutkan olabilirler.

Beyin hasarı ile bağlantılı bazı fiziksel sorunları nelerdir?

Afazi genellikle, beynin sol yarısının hasarlanması nedeniyle olur. Eğer beynin bir yarısı hasarlanmışsa, karşı  beden yarısı etkilenir. Afazili kişilerin sağ kol ve bacaklarında zayıflık vardır. Görme etkilenebilir. Daha azınlıkla, epileptik nöbetler gözlenebilir.

Kendiliğinden iyileşme nedir?

Vücut, fiziksel düzeyde iyileşirken bazı afazili kişiler yazma ve konuşmayı yeniden kazanırlar. Gelişme günler içinde ya da altı ay ve sonrasına kadar sürebilir. Akut dönemdeki ani  gelişmeye kendiliğinden iyileşme denir.

Ne tür bir yardım afazili kişiler için uygundur?

Afazinin ne olduğu ve sonuçları hem afazili kişilere, hem de ailelere anlatılmalıdır. Dil ve konuşma terapisti, mastır ve doktora düzeyinde eğitimli bir profesyonel olarak değerlendirme yapar ve terapi programı hazırlar. Her ne kadar az insan tamamen iyileşse de  afazili kişilere dil terapisi aracılığıyla yardım edilebilir.

Afazili kişi dil ve konuşma terapistini ne zaman görmelidir?

Beyin krizini takip eden ilk günlerden başlayarak terapi alınabilir.

Kaynak: ASHA (AMERICAN SPEECH- LANGUAGE HEARING ASSOCIATION